Korona Gór Polski a Diadem Polskich Gór – czym naprawdę się różnią?

Na pierwszy rzut oka oba projekty wyglądają podobnie: trzeba wejść na serię polskich szczytów, prowadzić książeczkę i systematycznie poznawać góry. W praktyce to jednak dwa zupełnie różne pomysły na górską kolekcję. Korona Gór Polski jest starsza, bardziej rozpoznawalna i opiera się na liście 28 szczytów ustalonej w 1997 roku. Diadem Polskich Gór to odznaka PTTK wprowadzona w 2013 roku, która obejmuje aż 80 wierzchołków i została oparta na znacznie dokładniejszym podziale fizycznogeograficznym Polski.

Najważniejsza różnica dotyczy samej filozofii klasyfikacji. Korona Gór Polski zakłada zdobycie najwyższych szczytów wybranych pasm górskich. Diadem Polskich Gór korzysta z bardziej szczegółowego podziału geograficznego – na mezoregiony oraz wybrane mikroregiony. W efekcie w wielu przypadkach zamiast jednego reprezentanta pasma pojawia się kilka szczytów, które pokazują jego wewnętrzne zróżnicowanie.

To sprawia, że Korona Gór Polski jest projektem bardziej turystycznym, natomiast Diadem ma charakter bardziej geograficzny. Lista KGP została ustalona w latach 90. i od tamtej pory nie jest zmieniana wraz z każdą aktualizacją pomiarów czy zmianą klasyfikacji pasm. Przy jej tworzeniu brano pod uwagę nie tylko wysokość, ale także rozpoznawalność oraz atrakcyjność turystyczną szczytów. Diadem powstał później i od początku miał pokazać polskie góry w bardziej szczegółowy sposób.

Najlepiej widać to na przykładzie dużych i zróżnicowanych pasm. W Beskidzie Śląskim Korona Gór Polski wskazuje jedno Skrzyczne. W Diademie ten sam obszar reprezentują trzy wierzchołki: Wielka Czantoria, Klimczok oraz Skrzyczne. Podobna sytuacja występuje w Pieninach. W Koronie pojawia się tylko Wysoka, natomiast Diadem rozróżnia Żar dla Pienin Spiskich, Trzy Korony dla Pienin Właściwych oraz Wysoką dla Małych Pienin.

Jeszcze wyraźniej widać to w Tatrach. W Koronie Gór Polski całe pasmo reprezentują Rysy. W Diademie Tatry zostały rozpisane na kilka jednostek: Starorobociański Wierch, Krzesanicę, Świnicę oraz Rysy. Dzięki temu projekt obejmuje różne części Tatr – zarówno Zachodnie, jak i Wysokie.

Podobne różnice widać w Sudetach. Karkonosze w Koronie kończą się na Śnieżce, natomiast w Diademie pojawiają się dodatkowo Skalny Stół i Łysocina, które reprezentują inne części tego pasma. Góry Kaczawskie w KGP ograniczają się do Skopca, podczas gdy w Diademie lista obejmuje aż pięć szczytów: Okole, Maślak, Baraniec, Skopiec i Porębę. W Rudawach Janowickich oprócz Skalnika pojawia się także Krzyżna Góra, a w Górach Sowich oprócz Wielkiej Sowy również Włodarz.

Istnieją także różnice wynikające z odmiennego wskazania najwyższego szczytu danego pasma. Najbardziej znanym przykładem jest spór Chełmiec – Borowa w Górach Wałbrzyskich. Korona Gór Polski zachowuje historyczny wybór Chełmca, ustalony przy tworzeniu listy w 1997 roku. W Diademie pojawiają się natomiast oba wierzchołki – Chełmiec oraz Borowa – ponieważ reprezentują różne jednostki w przyjętej klasyfikacji.

Podobna sytuacja dotyczy Gór Bialskich i Złotych. W Koronie Gór Polski występuje Rudawiec, natomiast Diadem prowadzi na Postawną, a dodatkowo uwzględnia Kowadło jako najwyższy szczyt Gór Złotych. W efekcie osoba zdobywająca Diadem odwiedza znacznie więcej miejsc w obrębie jednego regionu.

Istnieją również jednostki, które w ogóle nie pojawiają się w Koronie Gór Polski, a znajdują się w Diademie. Dotyczy to między innymi Gór Sanocko-Turczańskich, reprezentowanych przez Słonne, czy Gór Jastrzębich, których najwyższym punktem jest Jański Wierch. Pokazuje to, że Diadem obejmuje szerszy zakres obszarów uznawanych za góry w Polsce.

Szczególnie interesujące są te szczyty z listy Diademu, na które nie prowadzi znakowany szlak turystyczny. Właśnie w takich miejscach najlepiej widać różnicę między projektami. Korona Gór Polski zazwyczaj prowadzi na popularne i dobrze oznakowane wierzchołki. Diadem czasami wymaga odejścia od głównej trasy i znalezienia własnej drogi przez las lub leśną drogę.

Jednym z takich przykładów jest Bukowiński Wierch w Paśmie Podhalańskim. Na szczyt nie prowadzi znakowany szlak turystyczny. Najczęściej dociera się tam drogami polnymi lub technicznymi z okolic Bukowiny-Osiedla. Mimo braku oznakowania wejście nie jest trudne, wymaga jednak orientacji w terenie i korzystania z mapy.

Podobny charakter ma Suchoń w obrębie Masywu Śnieżnika. Szczyt nie posiada oznaczonego szlaku turystycznego, choć można do niego dojść drogami leśnymi od pobliskich tras. Nie jest to miejsce znane z rozległych panoram, ale raczej spokojny, zalesiony wierzchołek będący ciekawym uzupełnieniem eksploracji okolic Śnieżnika.

W Górach Kaczawskich takim przykładem jest Maślak. Na szczyt nie prowadzi żaden znakowany szlak turystyczny, a dojście odbywa się najczęściej drogami leśnymi z okolic Skopca lub Komarna. Sam wierzchołek jest zalesiony i pozbawiony widoków, jednak jego zdobycie pozwala lepiej poznać strukturę tego pasma.

Kolejnym przypadkiem jest Postawna w Górach Bialskich. Szczyt leży blisko granicy z Czechami, ale nie prowadzi na niego znakowana trasa. Najczęściej zdobywa się go, schodząc z drogi granicznej i korzystając z leśnych przecinek. To właśnie takie miejsca sprawiają, że Diadem Polskich Gór jest bardziej projektem eksploracyjnym niż klasycznym zestawieniem turystycznych hitów.

Podsumowując, Korona Gór Polski i Diadem Polskich Gór nie konkurują ze sobą, lecz przedstawiają dwa różne spojrzenia na polskie góry. Korona jest projektem bardziej symbolicznym i turystycznym – pozwala poznać najważniejsze pasma poprzez ich najwyższe, często najbardziej rozpoznawalne szczyty. Diadem natomiast pokazuje góry w sposób bardziej szczegółowy, rozbijając duże pasma na mniejsze jednostki i prowadząc także na mniej oczywiste wierzchołki.

Dlatego wielu turystów zaczyna swoją przygodę od Korony Gór Polski, a dopiero później sięga po Diadem Polskich Gór. Ten drugi projekt wymaga większej cierpliwości, lepszej orientacji w terenie i dokładniejszego planowania, ale w zamian pozwala zobaczyć znacznie więcej miejsc, które na standardowej turystycznej mapie często pozostają niezauważone.